Ik heb meer planten verloren in november dan in welke maand ook, en niet één daarvan is verdroogd. Ze zijn allemaal verzopen. Dat klinkt gek, want je gaat in het najaar echt niet méér gieten. Het punt is dat je hetzelfde blijft doen terwijl de plant iets anders is gaan doen, en dat verschil zit precies in deze weken.
Vanaf half september valt er per dag merkbaar minder licht binnen, en licht is de motor van alles wat een plant uitvoert. Minder licht betekent minder fotosynthese, minder verdamping via de bladeren, en dus minder wateropname door de wortels. De pot droogt daardoor veel trager op. Giet je op je vertrouwde ritme door, dan staat de kluit weken achter elkaar nat, en dan komt er geen zuurstof meer bij de wortelpunten. Wat je vervolgens ziet, gele onderste blaadjes en een slappe plant, lijkt sprekend op dorst. Dus geef je wat extra water, en dan gaat het pas echt hard.
De omslag zit niet in de kalender maar in de pot
Het beste advies dat ik ooit kreeg van iemand met een kwekerij: kijk niet naar de dag van de week, kijk naar het gewicht. Til de pot even op vlak nadat je hebt gegoten, en til hem daarna elke paar dagen weer op. Het verschil tussen zwaar en licht voel je binnen twee weken feilloos, ook zonder vochtmeter. Dat werkt bij mij beter dan mijn vinger in de aarde steken, want bij een grote pot zegt de bovenste twee centimeter helemaal niets over wat er tien centimeter dieper gebeurt.
Een houten of bamboe satéprikker is het tweede hulpmiddel dat ik iedereen aanraad. Steek hem tot halverwege in de kluit, wacht tien seconden, trek hem eruit. Komt hij er donker en met aarde eraan uit, dan is het nog vochtig. Komt hij er schoon en droog uit, dan mag er water bij. Kost niets, en je hebt ze in elke keukenla liggen.
Hoe vaak dan wel
Onderstaande tabel is geen wet, want de plek in je huis telt zwaarder dan de soort. Een monstera op een noordraam in een koele kamer heeft heel iets anders nodig dan dezelfde plant boven een radiator op het zuiden. Maar als richtlijn voor de omslag van zomer naar winter klopt het aardig.
| Plantgroep | Zomerritme | Vanaf half oktober | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Vetplanten en cactussen | Eens per 10 tot 14 dagen | Eens per 4 tot 6 weken, sommige helemaal niet | Rimpelend blad is het enige echte signaal |
| Sanseveria en zamioculcas | Eens per 2 tot 3 weken | Eens per 5 tot 8 weken | Zachte, gele voet betekent te nat |
| Monstera, philodendron, pothos | Wekelijks | Eens per 10 tot 14 dagen | Bovenste 3 tot 5 cm moet droog zijn |
| Ficus en pannenkoekplant | Wekelijks | Eens per 10 tot 12 dagen | Bladval hoort erbij, paniek niet |
| Varens en calathea | 2 keer per week | Wekelijks, wel licht vochtig houden | Deze mogen als enige nooit kurkdroog staan |
| Palmen en strelitzia | Wekelijks | Eens per 2 weken | Bruine bladpunten komen van droge lucht, niet van dorst |
| Orchideeën | Wekelijks dompelen | Eens per 10 tot 14 dagen dompelen | Zilvergroene wortels willen water, groene niet |
| Kerstster en cyclaam | Niet in huis | Klein beetje, vaak | Deze bloeien juist nu en vormen de uitzondering |
Waarom ik een vaste gietdag onzin vind
Hier ga ik in tegen zowat elk plantenaccount dat ik volg: “zondag is gietdag” is een systeem dat alleen werkt tot het niet meer werkt. Het is aantrekkelijk omdat het je van het nadenken afhelpt, en dat is precies het probleem. Een vaste dag houdt geen rekening met een week vol grijze dagen, met de verwarming die aangaat, of met het feit dat je vorige week al ruim had gegoten. Een routine is prima als geheugensteun, dus zet gerust een herinnering op zondagochtend, maar laat de herinnering “controleren” zeggen en niet “gieten”. Dat ene woord scheelt planten.
Wat ik zelf doe is per raam denken in plaats van per plant. Alles op het zuiden loopt op één ritme, alles op het noorden op een ander, en de badkamer heeft weer zijn eigen tempo. Zo hoef je geen achttien schema’s te onthouden en maak je gewoon drie rondjes. Dat is dezelfde nuchterheid waarmee ik naar de rest van mijn interieur kijk: minder omgooien, meer laten staan en kijken wat er echt gebeurt. Daarover schreef ik in waarom ik mijn huis niet meer per seizoen omgooi.
Wat je verder aanpast, en wat juist niet
Stop met voeding. Vanaf oktober tot ongeveer maart geef je geen plantenvoeding meer, met uitzondering van soorten die nu bloeien. De plant groeit niet, dus de meststoffen worden niet opgenomen en hopen zich op als zout in de kluit. Dat verbrandt op termijn de wortelpunten, wat je aan bruine bladranden gaat zien.
Verpot nu niet. Verpotten kost een plant altijd energie voor herstel, en die energie is er in de winter niet. Wacht tot maart, tenzij er echt iets mis is en de wortels bruin en zacht zijn geworden.
Verplaats naar het licht. Dit is het enige waarbij ik wél actief ingrijp. Alles wat in de zomer een halve meter van het raam af stond, mag nu twintig centimeter dichterbij. Een lichte plek in november geeft ongeveer evenveel licht als een schaduwplek in juni, en dat is geen kleine correctie.
Kijk uit met koude tocht en met warme droogte tegelijk. De vensterbank boven een radiator is de moeilijkste plek in huis: warme droge lucht van onderen, koud glas ernaast. Zet er liever de soorten neer die daar tegen kunnen, en verhuis de varen naar de badkamer.
Giet met lauw water. IJskoud water uit de kraan geeft een schrikreactie bij tropische soorten. Een gieter die een nacht op kamertemperatuur heeft gestaan lost dat op, en het is meteen praktisch omdat je dan altijd een gieter klaar hebt staan.
Laat nooit water in de sierpot staan. Vijf minuten na het gieten giet je de schotel of de binnenkant van de mand leeg. Dit is de meest gemaakte fout die ik in andermans huis zie, en het is ook de makkelijkste om af te leren.
Hangplanten en grote potten vragen apart aandacht
Bij hoog opgehangen planten speelt iets waar je makkelijk overheen kijkt: warme lucht stijgt, dus een plant vlak bij het plafond staat in de winter structureel in warmere en drogere lucht dan een plant op de grond. Die drogen sneller uit, ook al schijnt er minder zon. Ik controleer mijn hangers daarom een dagje eerder dan de rest. Welke soorten daar het beste tegen kunnen en hoe je ze ophangt, staat in hangplanten kiezen voor een groene blikvanger.
Grote potten gaan juist de andere kant op. Hoe meer aarde, hoe langer het duurt voordat alles doorgedroogd is, en hoe groter de kans dat de onderkant permanent nat blijft terwijl de bovenkant er kurkdroog uitziet. Bij potten vanaf ongeveer dertig centimeter doorsnee gebruik ik daarom altijd de prikker en nooit mijn vinger.
Wat mij betreft is dit ook precies waarom een groen huis in de winter helemaal geen dure hobby hoeft te zijn. De grootste winst zit niet in nieuwe planten kopen, maar in de planten die je al hebt niet kapot verzorgen. Dat sluit aan bij hoe ik sowieso naar een groen interieur kijk, en waar je met weinig geld het meeste effect haalt: zie budget biophilic ideeën voor een groener huis.
Eén laatste geruststelling, want elke herfst gaan er berichten rond over uitvallende blaadjes. Bladverlies in oktober en november is normaal. Een ficus die drie of vier blaadjes laat vallen na de omslag van het seizoen doet gewoon wat hij hoort te doen. Zolang de nieuwe scheuten in maart weer komen, is er niets aan de hand, en heb je in de tussentijd vooral je handen thuis moeten houden.
